Συζήτησα πρόσφατα το θέμα της πρόληψης της άνοιας με τον δημοσιογράφο υγείας κ. Θανασαινά, στην εκπομπή του στο κανάλι Dion. Παρακολουθήστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο παρακάτω βίντεο ή διαβάστε αναλυτικά τα βασικά σημεία στο κείμενο που ακολουθεί.
Η άνοια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα. Σήμερα ζουν με κάποια μορφή άνοιας περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να σχεδόν τριπλασιαστεί έως το 2050, καθώς ο πληθυσμός γερνά. Η νόσος δεν επιβαρύνει μόνο το ίδιο το άτομο που πάσχει, αλλά και τις οικογένειες των ασθενών — ψυχικά, σωματικά και οικονομικά.
Παρά τη σημαντική πρόοδο της επιστήμης τα τελευταία χρόνια, δεν διαθέτουμε ακόμη θεραπεία που να σταματά ή να αντιστρέφει αποτελεσματικά την εξέλιξη της νόσου. Όταν όμως δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία, η πρόληψη της άνοιας γίνεται το πιο ισχυρό εργαλείο που έχουμε στη διάθεσή μας. Η καλή είδηση είναι ότι, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διεθνή δεδομένα, σχεδόν οι μισές περιπτώσεις άνοιας θα μπορούσαν δυνητικά να αποτραπούν ή να καθυστερήσουν, αν αντιμετωπίζονταν συστηματικά μια σειρά από τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας;
Οι παράγοντες κινδύνου της άνοιας δεν περιορίζονται στην τρίτη ηλικία. Δρουν σε όλη τη διάρκεια της ζωής, και η πρόληψη ξεκινά πολύ νωρίτερα από όσο συνήθως φανταζόμαστε.
- Στην πρώιμη ζωή, καθοριστικό ρόλο παίζει το επίπεδο εκπαίδευσης. Όσο υψηλότερο, τόσο μεγαλύτερη η νοητική «αποθήκη» απέναντι στη νόσο.
- Στη μέση ηλικία (45–65 ετών), στους σημαντικότερους παράγοντες περιλαμβάνονται η διαταραχή της ακοής, η αρτηριακή υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη, η παχυσαρκία, η κατάχρηση αλκοόλ και οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις.
- Στην όψιμη ζωή (μετά τα 65), ξεχωρίζουν το κάπνισμα, η κατάθλιψη, η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η μη θεραπευόμενη απώλεια όρασης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες είναι κοινοί με εκείνους των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Δεν είναι σύμπτωση. Ο εγκέφαλος εξαρτάται πλήρως από τη σωστή αιμάτωση, και ό,τι κάνει καλό στην καρδιά, κάνει καλό και στο μυαλό.
Τι μπορεί να κάνει ο καθένας: η ατομική προσέγγιση
Η παραδοσιακή προσέγγιση στην πρόληψη βασίζεται στην ατομική φροντίδα και στις συνειδητές επιλογές στον τρόπο ζωής. Στους βασικότερους πυλώνες ατομικής πρόληψης περιλαμβάνονται:
- Συστηματικός έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερόλης
- Διακοπή του καπνίσματος και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ
- Τακτική σωματική δραστηριότητα — αρκούν περίπου 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα
- Ισορροπημένη διατροφή μεσογειακού τύπου
- Προστασία ακοής και όρασης. Η χρήση ακουστικών βαρηκοΐας και ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος αποτελούν σήμερα αναγνωρισμένα προληπτικά μέτρα έναντι της άνοιας
- Διατήρηση της νοητικής δραστηριότητας μέσω δια βίου μάθησης, νέων δραστηριοτήτων και ουσιαστικών διαπροσωπικών σχέσεων
Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά αναγνωρίζονται πλέον ως αυτοτελείς παράγοντες κινδύνου άνοιας, με επίδραση εφάμιλλη του καπνίσματος.
Η σημασία του περιβάλλοντος: η πληθυσμιακή προσέγγιση
Η ατομική προσπάθεια, παρότι αναγκαία, έχει σημαντικά όρια. Απαιτεί από κάθε άτομο να εντοπιστεί έγκαιρα, να ενημερωθεί και να επιλέξει συνειδητά να αλλάξει συμπεριφορά. Ξέρουμε όλοι από την εμπειρία πόσο δύσκολο είναι αυτό. Για τον λόγο αυτό, η σύγχρονη επιστήμη της πρόληψης δίνει όλο και μεγαλύτερη έμφαση σε μια συμπληρωματική προσέγγιση: τη μείωση του κινδύνου σε επίπεδο πληθυσμού.
Αντί δηλαδή να ζητάμε από τον πολίτη να αλλάξει συνειδητά τη ζωή του, αλλάζουμε το ίδιο το περιβάλλον, ώστε η υγιεινή επιλογή να γίνεται η εύκολη, η φυσική επιλογή. Αυτό περιλαμβάνει:
- Φιλικότερο αστικό σχεδιασμό: πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι, προσβάσιμοι χώροι πρασίνου που ενθαρρύνουν τη σωματική δραστηριότητα και την κοινωνική συναναστροφή
- Νομοθετικές ρυθμίσεις στη βιομηχανία τροφίμων, όπως η σταδιακή μείωση του αλατιού στις επεξεργασμένες τροφές, με τεκμηριωμένη επίδραση στη μέση αρτηριακή πίεση του πληθυσμού
- Βελτίωση της ποιότητας του αέρα και του ευρύτερου περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές
- Ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και υποστήριξη της δια βίου μάθησης
- Στήριξη κοινοτικών δραστηριοτήτων και αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους και σε απομακρυσμένες περιοχές
Οι δύο προσεγγίσεις, η ατομική και η πληθυσμιακή, δεν είναι αντίπαλες. Είναι συμπληρωματικές και απαραίτητες η μία για την άλλη.
Το συμπέρασμα
Η άνοια δεν είναι αναπόφευκτη μοίρα του γήρατος. Σήμερα γνωρίζουμε ότι σχεδόν οι μισές περιπτώσεις μπορούν δυνητικά να αποτραπούν ή να καθυστερήσουν. Η ευθύνη είναι κοινή: του ατόμου που μπορεί να φροντίσει τους τροποποιήσιμους παράγοντες της δικής του ζωής, αλλά και της πολιτείας που οφείλει να διαμορφώσει ένα περιβάλλον που στηρίζει τις σωστές επιλογές.
Εάν παρατηρείτε διαταραχές μνήμης σε εσάς ή σε κάποιον αγαπημένο σας, ή εάν επιθυμείτε εξατομικευμένη εκτίμηση του προσωπικού σας κινδύνου και κατάλληλη συμβουλευτική πρόληψης, η νευρολογική αξιολόγηση από εξειδικευμένο νευρολόγο είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα.
Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση εδώ.